Cá cảnh đẹp dễ nuôi cho người mới là các loài nhỏ, chịu được khoảng nhiệt độ và độ cứng nước rộng, ăn cám thông thường và ít bệnh: bảy màu, platy, molly, cá ngựa vằn, cá chuột (corydoras), neon và betta. Chọn loài hợp với nhiệt độ phòng nơi đặt bể, nuôi loài sống bầy thành đàn từ sáu con trở lên, và không nuôi chung loài hay rỉa vây với loài vây dài. Cá vàng đẹp và phổ biến nhưng không phải lựa chọn dễ cho bể nhỏ.
| Loài | Cỡ trưởng thành | Nhiệt độ gợi ý | Tính cách | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Bảy màu (guppy) | Đực 1,5 đến 4 cm, cái 3 đến 7 cm | Khoảng 25,5 đến 27,8 độ C | Hiền, bơi tầng giữa, trên | Đẻ con, sinh sản rất nhanh |
| Platy | Tới 6 cm | 18 đến 25 độ C | Hiền | Hợp bể không sưởi ở nơi ấm |
| Molly | Tuỳ dòng, molly vây buồm tới khoảng 15 cm | Nước ấm | Hiền, hay rỉa rêu | Chịu được nước lợ |
| Cá ngựa vằn (danio) | 4 đến 5 cm | Chịu khoảng rộng | Hiếu động, sống bầy | Rất khoẻ, hợp người mới |
| Cá chuột (corydoras) | Loài nhỏ 2,5 cm trở lên | 22 đến 26 độ C | Hiền, sống đáy, theo đàn | Cần nền cát mịn |
| Neon | Khoảng 4 cm | 22 đến 24 độ C trong bể | Hiền, sống bầy | Nuôi từ 6 con trở lên |
| Betta | 6 đến 8 cm | 24 đến 27 độ C | Đực hung với đực | Mỗi bể một con đực |
Thế nào là cá "dễ nuôi"
Một loài dễ nuôi thường có đủ các điểm sau:
- Chịu được nước máy đã khử clo mà không cần chỉnh pH, độ cứng.
- Không cần nhiệt độ quá đặc biệt, hoặc chỉ cần một chiếc sưởi thông thường.
- Ăn cám viên, cám lá bán sẵn.
- Cỡ trưởng thành nhỏ, hợp bể 40 đến 60 lít.
- Tính cách hiền, nuôi chung được.
- Ít nhạy cảm với dao động nhỏ về chất lượng nước.
"Dễ nuôi" không có nghĩa là không cần lọc hay không cần thay nước. Loài khoẻ đến đâu cũng chết nếu bể chưa có vi sinh hoặc cho ăn thừa liên tục. Cách biết bể đã sẵn sàng xem ở bài bể thủy sinh sau bao lâu thì thả cá.
Các loài đẻ con: bảy màu, platy, molly
Bảy màu, platy và molly đều đẻ con, khoẻ và màu sắc đa dạng.
Bảy màu. Theo mô tả về loài, cá đực dài 1,5 đến 4 cm, cá cái 3 đến 7 cm, nhiệt độ nuôi phổ biến khoảng 25,5 đến 27,8 độ C, ưa nước hơi cứng. Cá đực có đuôi xoè nhiều màu. Nuôi chung đực và cái thì bể sẽ đầy cá con sau vài tháng. Cách sinh sản chi tiết có ở bài cá guppy mang thai bao lâu.
Platy. Theo mô tả về loài, platy dài tối đa khoảng 6 cm, hợp nhiệt độ 18 đến 25 độ C, pH 7 đến 8. Tài liệu mô tả platy dễ nuôi, hợp bể cộng đồng, sinh sản dễ đến mức khó ngăn hơn là khó làm chúng đẻ.
Molly. Thân dày hơn, có dòng đen, dòng bóng bay, dòng vây buồm. Molly chịu được nước lợ, hay rỉa rêu trên đá và lá.
Các loài sống bầy: neon, cá ngựa vằn
Neon. Theo mô tả về loài, neon dài khoảng 4 cm, trong bể nên giữ khoảng 22 đến 24 độ C, pH chịu được từ 6 đến 8. Neon phải nuôi theo nhóm ít nhất sáu con, hoạt động tự nhiên hơn khi có tám đến mười hai con trở lên. Neon đẹp nhất trong bể trồng cây, nền tối.
Neon nhạy hơn các loài trong danh sách này với bể mới. Nên thả neon sau khi bể đã chạy ổn định vài tuần.
Cá ngựa vằn (Danio rerio). Dài khoảng 4 đến 5 cm, được mô tả là loài khoẻ, hợp người mới, sống tốt theo nhóm từ sáu con. Cá bơi nhanh, hiếu động, hợp bể dài. Có dòng vây dài và dòng phát quang.
Loài sống đáy: cá chuột
Cá chuột (Corydoras) là nhóm cá da trơn nhỏ có giáp. Theo tài liệu về chi này, phần lớn loài ưa nhiệt độ khoảng 22 đến 26 độ C, pH hơi kiềm 7 đến 8. Chúng sục mõm vào nền tìm thức ăn, nên cần nền cát mịn hoặc sỏi tròn để không trầy râu. Cá chuột có thể ngoi lên mặt nước đớp khí khi nước thiếu oxy, và có gai vây sắc, cần cẩn thận khi vớt bằng vợt.
Cá chuột sống theo đàn, nên nuôi từ năm sáu con cùng loài. Chúng ăn thức ăn chìm, không nên chỉ trông vào thức ăn thừa của cá khác.
Betta: đẹp, dễ, nhưng có điều kiện
Betta đực đẹp và nuôi một con trong bể nhỏ có sưởi khá dễ. PetMD khuyên nhiệt độ 24 đến 27 độ C, bể tối thiểu khoảng 10 lít, tốt hơn là 19 đến 38 lít. Betta thở được khí trời nhờ cơ quan mê lộ, nên không bắt buộc sủi oxy, nhưng vẫn cần nước sạch.
Điều kiện: mỗi bể chỉ một con đực, không nuôi chung với loài rỉa vây như cá hổ (tiger barb) và loài vây dài dễ bị betta tấn công như bảy màu đực.
Cá vàng: đẹp nhưng không dễ như nhiều người nghĩ
Cá vàng thường được xem là cá dễ nuôi vì chịu lạnh và bán rất phổ biến. Nhưng theo mô tả về loài, cá vàng có thể dài 12 đến 22 cm, sống trên 10 năm, và nuôi trong bình tròn nhỏ dễ chết, chậm lớn do thiếu oxy, amoniac và nitrit cao. Nhiệt độ tốt nhất khoảng 20 đến 22 độ C, nước trên 30 độ C gây hại cho cá.
Muốn nuôi cá vàng, cần bể rộng có lọc mạnh, không nuôi chung với cá nhiệt đới.
Ghép bể cộng đồng không đánh nhau
- Cùng nhiệt độ. Platy thích mát hơn bảy màu một chút, nhưng khoảng 24 đến 25 độ C hợp cả hai. Không ghép cá vàng với cá nhiệt đới.
- Cùng cỡ miệng. Cá lớn ăn cá nhỏ vừa miệng, kể cả loài được gọi là hiền.
- Tách tầng nước. Tầng trên có bảy màu, tầng giữa có neon, danio, tầng đáy có cá chuột.
- Nuôi đủ đàn. Loài sống bầy mà nuôi ít con thì hay trốn hoặc rỉa loài khác.
- Thả từ từ. Mỗi đợt vài con, cách nhau một đến hai tuần.
Ví dụ một bể 60 lít: một đàn 8 đến 10 neon, 5 đến 6 cá chuột, vài con platy hoặc bảy màu. Bể có betta đực thì bỏ bảy màu đực, thay bằng neon hoặc cá chuột.
Mua cá khoẻ
- Cá bơi linh hoạt, vây xoè, mắt trong.
- Không có chấm trắng, mảng trắng, vảy dựng.
- Bụng không hóp, không phình bất thường.
- Không mua cá từ bể có con chết nổi.
Nếu cá mới về có chấm trắng như hạt muối, xem cách xử lý ở bài cá bị bệnh đốm trắng.
Câu hỏi thường gặp
Cá cảnh nào dễ nuôi nhất cho người mới?
Bảy màu, platy, cá ngựa vằn là ba lựa chọn khoẻ nhất. Chúng chịu nước rộng, ăn cám thông thường và ít bệnh khi nước sạch.
Cá thủy sinh dễ nuôi là những loại nào?
Trong bể trồng cây, neon, cá chuột, bảy màu, platy và cá ngựa vằn đều hợp. Chúng nhỏ, không đào xới cây, và nổi màu trên nền cây xanh.
Cá cảnh nào không cần oxy?
Betta và cá chuột có thể đớp khí trời, nhưng vẫn cần nước sạch. Không loài nào nên nuôi trong nước tù không thay.
Cá kiểng dễ nuôi có cần sưởi không?
Ở nơi mùa đông lạnh, loài nhiệt đới như neon, betta, bảy màu cần sưởi. Platy và cá ngựa vằn chịu mát tốt hơn, nhưng sưởi giúp nhiệt độ ổn định.