Bể thủy sinh mới thường cần vài tuần mới thả cá được, vì vi khuẩn có lợi trong lọc và nền cần thời gian để đủ sức xử lý chất thải của cá. Các tài liệu nuôi cá nêu quá trình này mất từ khoảng 2 tuần tới 2 tháng, phổ biến là 4 đến 8 tuần. Cách chắc nhất không phải đếm ngày mà là đo nước: khi amoniac và nitrit đều về 0, nitrat bắt đầu xuất hiện, thì thả vài con cá khoẻ trước và tăng dần sau. Thả nhiều cá ngay khi bể mới đổ nước là nguyên nhân phổ biến khiến cá chết trong tháng đầu.
| Giai đoạn | Thời gian thường gặp | Chỉ số nước | Việc nên làm |
|---|---|---|---|
| Mới đổ nước | Tuần đầu | Amoniac có thể tăng từ nền, nitrit 0 | Chạy lọc, bật đèn ngắn, chưa thả cá |
| Amoniac giảm, nitrit tăng | Khoảng tuần 2 đến 4 | Amoniac giảm, nitrit cao | Thay nước khi cần, chưa thả cá |
| Nitrit giảm về 0 | Khoảng tuần 3 đến 8 | Amoniac 0, nitrit 0, có nitrat | Sẵn sàng thả số ít cá |
| Đã có cá | Sau khi thả | Theo dõi 1 đến 2 tuần | Tăng cá từ từ |
Chu trình nitơ là gì
Cá thải amoniac qua mang và phân. Thức ăn thừa, lá cây mục cũng sinh amoniac. Amoniac rất độc với cá. Trong bể ổn định, một nhóm vi khuẩn chuyển amoniac thành nitrit, vẫn độc. Nhóm vi khuẩn khác chuyển nitrit thành nitrat, ít độc hơn nhiều, được cây hấp thu và loại bỏ khi thay nước.
Các vi khuẩn này sống bám trên bề mặt vật liệu lọc, nền, đá, lũa, không sống nhiều trong nước. Bể mới chưa có chúng, nên bất kỳ con cá nào thả vào sẽ phải sống trong nước có amoniac và nitrit tăng dần. Tình trạng này hay được gọi là hội chứng bể mới.
Yếu tố làm nhanh hoặc chậm
Nhanh hơn khi:
- Dùng vật liệu lọc hoặc bông lọc đã chạy từ bể cũ khoẻ mạnh.
- Bổ sung vi sinh đóng chai theo hướng dẫn sản phẩm.
- Trồng nhiều cây, cây mọc nhanh hấp thu bớt amoniac.
- Nhiệt độ ấm, khoảng 25 đến 28 độ.
Chậm hơn khi:
- Rửa lọc bằng nước máy, thay toàn bộ nước liên tục.
- Nước quá lạnh.
- Không có nguồn amoniac cho vi khuẩn ăn, ví dụ bể trống hoàn toàn không cây, không thức ăn.
Cách chạy bể trước khi thả cá
- Setup bể, đổ nước, chạy lọc 24/24. Không tắt lọc qua đêm.
- Bật đèn khoảng 6 tiếng mỗi ngày trong vài tuần đầu để hạn chế rêu hại.
- Tạo nguồn amoniac. Nếu dùng nền đất thủy sinh, nền thường tự tiết amoniac trong những tuần đầu. Nếu dùng nền trơ, có thể bỏ một nhúm thức ăn cá mỗi 1 đến 2 ngày.
- Bổ sung vi sinh theo hướng dẫn trên chai nếu muốn nhanh hơn.
- Đo nước mỗi vài ngày. Bộ test amoniac, nitrit, nitrat dạng nhỏ giọt cho kết quả đáng tin hơn que thử.
- Thay nước khi cần. Bể dùng nền đất thủy sinh thường được thay 30 đến 50% nước vài lần trong tuần đầu để giảm amoniac và chất tiết từ nền. Không thay toàn bộ, không rửa lọc.
- Chờ đến khi amoniac và nitrit về 0 ít nhất vài ngày liên tiếp.
Thả cá thế nào khi bể đã sẵn sàng
- Bắt đầu với số ít cá khoẻ, dễ nuôi. Ví dụ một đàn nhỏ cá neon, cá bảy màu, hoặc tép, ốc dọn bể.
- Thả cá đúng cách: thả nổi túi cho cân nhiệt, châm nước bể dần vào túi, vớt cá sang bể.
- Cho ăn ít trong tuần đầu.
- Đo nước sau 3 đến 7 ngày. Nếu amoniac hoặc nitrit tăng lại thì giảm ăn, thay một phần nước và chờ thêm.
- Thả đợt tiếp sau 1 đến 2 tuần. Mỗi lần thêm một ít để vi sinh kịp tăng theo.
Nếu đã lỡ thả cá vào bể mới
- Cho ăn rất ít, 1 lần mỗi ngày hoặc cách ngày.
- Đo amoniac, nitrit thường xuyên. Khi một trong hai tăng, thay 25 đến 50% nước.
- Không rửa lọc, không thêm cá.
- Dùng sản phẩm khử amoniac tạm thời nếu cần, theo hướng dẫn bao bì.
- Theo dõi cá: thở gấp, bơi sát mặt nước, túm vây là dấu hiệu nước đang độc.
Câu hỏi thường gặp
Bể thủy sinh mới setup có cần thay nước không?
Có. Bể dùng nền đất thủy sinh thường được thay 30 đến 50% vài lần trong tuần đầu vì nền tiết nhiều amoniac. Sau đó thay định kỳ khoảng 20 đến 30% mỗi tuần.
Bể thủy sinh có cần lọc nước không?
Với bể có cá, lọc là nơi giữ phần lớn vi khuẩn có lợi, nên rất nên có. Một số bể lowtech nhiều cây, ít cá có thể chạy không lọc nhưng cần thay nước đều và kinh nghiệm hơn.
Bể thủy sinh mini nên nuôi cá gì?
Bể mini nên nuôi cá nhỏ, ít thải như cá bảy màu, cá neon, cá sóc đầu đỏ, hoặc một con betta. Tép cảnh và ốc cũng hợp với bể nhỏ.
Bể thủy sinh setup sẵn có thả cá ngay được không?
Bể setup sẵn mà tiệm đã chạy vi sinh nhiều tuần thì có thể thả vài con sau khi chuyển về và chạy lọc ổn. Hỏi tiệm bể đã chạy bao lâu, và vẫn nên đo nước trước khi thả.