Cá vàng bị đốm đen phổ biến nhất vì hai lý do: vết bỏng amoniac đang lành, hoặc cá đang đổi màu tự nhiên. Đốm đen xuất hiện sau một thời gian nước bẩn, amoniac cao, thường ở mép vây, đuôi và lưng, là dấu hiệu da đang hồi phục. Cá vàng non màu đồng hay cá đang chuyển màu thì có mảng đen xuất hiện rồi mất dần mà cá vẫn khoẻ. Đo amoniac là cách nhanh nhất để biết đang ở trường hợp nào.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân có thể | Việc làm trước | Khi nào lo |
|---|---|---|---|
| Đen ở mép vây, lưng sau thời gian nước bẩn | Bỏng amoniac đang lành | Đo amoniac, thay nước | Khi amoniac vẫn còn |
| Mảng đen loang, cá khoẻ, ăn tốt | Đổi màu tự nhiên | Không cần xử lý | Không đáng lo |
| Đốm đen nhỏ như hạt tiêu, nổi trên da | Ký sinh sán (hiếm) | Hỏi người thạo | Khi đốm tăng nhanh |
| Vây đen kèm mủn, rách | Thối vây | Cách ly, thay nước | Khi lan vào gốc vây |
| Đen kèm đỏ, loét | Tổn thương da nặng, nhiễm khuẩn | Cách ly | Nên hỏi ngay |
Bỏng amoniac là gì
Cá thải amoniac qua mang và phân. Thức ăn thừa phân huỷ cũng sinh amoniac. Trong bể có lọc chạy ổn định, vi khuẩn có lợi chuyển amoniac thành nitrit rồi nitrat. Khi bể mới chưa có vi sinh, lọc bị rửa sạch quá kỹ, cá quá đông hoặc lâu không thay nước, amoniac tăng và làm tổn thương da, vây, mang cá.
Khi nước được cải thiện, chỗ da bị tổn thương lành dần và sẫm màu, tạo ra những mảng đen. Người nuôi thường thấy đốm đen xuất hiện vài ngày sau khi đã thay nước, rồi nghĩ cá bị bệnh mới. Thực tế đó là dấu hiệu đang lành, miễn là amoniac đã về 0.
Đổi màu tự nhiên
Cá vàng non thường có màu đồng hoặc xám đen, lớn dần mới chuyển sang cam, đỏ, trắng. Trong quá trình chuyển, cá có thể có mảng đen loang lổ. Một số cá lớn cũng đổi màu theo tuổi, theo ánh sáng và thức ăn. Cá vàng dòng mắt lồi đen, cá vàng panda đổi màu rất nhiều, có con từ đen chuyển sang cam hoặc trắng.
Đổi màu tự nhiên có đặc điểm: cá khoẻ, ăn tốt, vây xoè, không cọ mình, nước bình thường.
Cách kiểm tra
- Đo amoniac, nitrit. Bộ test dạng nhỏ giọt cho kết quả tin cậy hơn que thử. Bể ổn định thì cả hai nên bằng 0.
- Nhớ lại gần đây. Có mới setup bể, rửa lọc, thêm cá, mất điện lọc, hay đi vắng không thay nước không.
- Xem vị trí đốm. Bỏng amoniac hay ở mép vây, đuôi, lưng và quanh miệng. Đổi màu tự nhiên thì loang không theo quy luật.
- Xem vây có mủn không. Vây đen kèm rách tua, mép trắng là thối vây, cần xử lý khác.
- Xem hành vi. Cá bị bỏng hay túm vây, bơi sát mặt nước, thở nhanh khi amoniac còn cao.
Cách xử lý khi do bỏng amoniac
- Thay 30 đến 50% nước ngay khi amoniac cao. Dùng nước đã khử clo, cùng nhiệt độ.
- Giảm ăn. Cho ăn ít, 1 lần mỗi ngày hoặc nhịn 1 ngày, để giảm lượng amoniac mới sinh ra.
- Kiểm tra lọc. Lọc phải chạy liên tục. Rửa vật liệu lọc bằng nước bể, không bằng nước máy.
- Thay nước đều mỗi ngày hoặc cách ngày đến khi amoniac và nitrit về 0 ổn định.
- Giảm số cá nếu bể quá đông. Cá vàng lớn nhanh, thải nhiều. Bể nhỏ nuôi nhiều cá vàng rất khó giữ nước sạch.
- Dùng sản phẩm khử amoniac tạm thời nếu cần. Một số dung dịch xử lý nước ở tiệm cá có tác dụng liên kết amoniac tạm thời. Dùng theo hướng dẫn trên bao bì, không thay được việc thay nước.
- Chờ đốm đen tự mất. Khi nước sạch, mảng đen thường nhạt dần sau vài tuần, có con giữ lại một phần màu đen lâu dài.
Khi nào cần hỏi người thạo bệnh cá
- Đốm đen xuất hiện khi nước hoàn toàn ổn và đốm tăng nhanh.
- Đốm đen kèm vết loét, xuất huyết.
- Cá bỏ ăn, thở gấp dù amoniac đã về 0.
- Vây mủn dần về phía gốc.
Câu hỏi thường gặp
Cá vàng bị đen vây có sao không?
Đen ở mép vây sau thời gian nước bẩn thường là da đang lành sau bỏng amoniac, không đáng lo nếu nước đã sạch. Nếu vây đen kèm rách, mủn thì đó là thối vây, cần xử lý.
Cá vàng bị bệnh đốm đen có lây không?
Bỏng amoniac và đổi màu tự nhiên không lây. Đốm đen do ký sinh sán thì có thể lây qua ốc và chim, nhưng hiếm gặp trong bể nuôi trong nhà.
Cá vàng bị chấm đen có mất không?
Đốm do bỏng amoniac thường nhạt dần sau vài tuần khi nước sạch. Đốm do đổi màu tự nhiên có thể mất hoặc giữ lại tuỳ di truyền của cá.
Cá vàng bị mất màu thành trắng là sao?
Cá vàng đổi màu theo tuổi là chuyện bình thường, nhiều con chuyển từ cam sang trắng. Nếu mất màu kèm bỏ ăn, nằm đáy thì nên kiểm tra nước và dấu hiệu bệnh.