Cá vàng bị chổng mông, chúi đầu, nổi lật ngửa hoặc chìm không lên được thường do rối loạn bóng hơi, cơ quan giúp cá giữ thăng bằng trong nước. Bệnh hay gặp ở cá vàng thân tròn như ranchu, oranda, lionhead, và thường liên quan tới ăn quá no, nuốt nhiều khí khi đớp thức ăn nổi, táo bón hoặc nước lạnh. Cách xử lý tại nhà là nhịn ăn 1 đến 3 ngày, đổi sang thức ăn chìm, giữ nước sạch và ấm ổn định. Nếu kèm vảy dựng, bụng phình to hoặc đốm đỏ thì là bệnh nhiễm khuẩn, không đơn thuần là bóng hơi.
| Tư thế | Nguyên nhân có thể | Việc làm trước | Khi nào lo |
|---|---|---|---|
| Chổng mông, chúi đầu sau khi ăn | Ăn no, nuốt khí | Nhịn ăn 1 đến 2 ngày | Khi kéo dài quá 1 tuần |
| Nổi lật ngửa, vẫn bơi được | Bóng hơi bị ép, táo bón | Nhịn ăn, đổi thức ăn chìm | Khi cá bỏ ăn, loét bụng |
| Chìm đáy, không lên được | Bóng hơi mất khí, cá yếu | Hạ mực nước, giữ ấm | Khi thở gấp |
| Lật ngửa kèm vảy dựng | Nhiễm khuẩn, tích nước | Cách ly | Nên hỏi ngay |
Vì sao cá vàng hay bị chổng
Theo Cẩm nang Thú y Merck, bóng hơi của họ cá chép, trong đó có cá vàng, gồm hai ngăn. Bóng hơi của cá vàng nối với đường tiêu hoá, nên không khí nuốt vào khi đớp mồi trên mặt nước có thể đi vào bóng hơi và làm cá mất thăng bằng.
Cá vàng thân tròn bị nhiều hơn vì người ta đã lai tạo cho thân ngắn, tròn, cột sống cong. Ruột và bóng hơi bị dồn vào khoang bụng hẹp. Khi ruột đầy thức ăn hoặc đầy hơi, nó ép lên bóng hơi.
Các nguyên nhân hay gặp:
- Ăn quá no, nhất là thức ăn viên khô nổi, cá đớp trên mặt nước nuốt theo khí.
- Thức ăn khô nở trong bụng gây đầy hơi, táo bón.
- Nước lạnh làm tiêu hoá chậm.
- Nước bẩn, amoniac cao làm cá yếu.
- Nhiễm khuẩn hoặc tổn thương bóng hơi, ít gặp hơn nhưng khó chữa.
Cách kiểm tra
- Để ý thời điểm. Cá chổng ngay sau bữa ăn rồi đỡ dần thường do ăn no, nuốt khí.
- Xem phân. Phân dài, trắng, rỗng hoặc không có phân nhiều ngày gợi ý táo bón.
- Nhìn cá từ trên. Vảy dựng như quả thông là tích nước, bệnh nặng hơn nhiều.
- Đo nhiệt độ. Mùa lạnh không sưởi, nước dưới 18 độ làm tiêu hoá rất chậm.
- Xem da bụng nếu cá lật ngửa lâu. Phần bụng nổi trên mặt nước có thể khô, đỏ, loét.
Cách xử lý cá vàng bị chổng tại nhà
- Nhịn ăn 1 đến 3 ngày. Cá vàng khoẻ nhịn vài ngày không sao. Việc này giúp ruột tiêu hết thức ăn, giảm ép lên bóng hơi.
- Giữ nhiệt ổn định, hơi ấm. Khoảng 22 đến 24 độ giúp cá tiêu hoá tốt. Không nâng nhiệt đột ngột.
- Thay 20 đến 30% nước. Dùng nước đã khử clo, cùng nhiệt độ. Hút cặn đáy.
- Cho ăn đậu Hà Lan sau khi nhịn. Đậu Hà Lan luộc chín, bóc vỏ, bóp nhỏ. Nhiều người nuôi dùng cách này để cá đi ngoài dễ hơn. Đây là kinh nghiệm phổ biến, cho ăn ít, 1 đến 2 bữa.
- Đổi sang thức ăn chìm. Dùng viên chìm, hoặc ngâm viên khô trong nước bể vài phút cho mềm và chìm trước khi cho ăn. Việc này giảm lượng khí cá nuốt vào.
- Hạ mực nước nếu cá chìm đáy. Mực nước thấp giúp cá bớt phải gắng bơi, dễ lên mặt nước.
- Chăm vết loét bụng. Cá lật ngửa lâu ngày có thể bị loét ở phần bụng hở trên mặt nước. Giữ nước thật sạch, nếu vết loét nhiễm khuẩn thì cách ly và dùng thuốc trị khuẩn cho cá cảnh theo hướng dẫn trên bao bì.
Khi nào cần hỏi người thạo bệnh cá
- Chổng hoặc lật ngửa quá 1 đến 2 tuần dù đã nhịn ăn và đổi thức ăn.
- Vảy dựng, bụng phình to, mắt lồi.
- Có đốm đỏ, xuất huyết trên thân hoặc vây.
- Cá bỏ ăn, thở gấp.
Cẩm nang Merck có nhắc tới phẫu thuật bóng hơi cho cá cảnh bị rối loạn nổi chìm kéo dài. Ở Việt Nam rất ít nơi làm được việc này, nên phòng bệnh là chính.
Cách phòng cá vàng bị chổng
- Cho ăn ít, lượng cá ăn hết trong 1 đến 2 phút, ngày 2 lần.
- Ưu tiên thức ăn chìm, hoặc ngâm viên trước khi cho ăn.
- Xen kẽ rau luộc như đậu Hà Lan, rau diếp chần.
- Giữ nước sạch, có lọc, thay nước mỗi tuần.
- Có sưởi vào mùa lạnh cho cá vàng thân tròn.
Câu hỏi thường gặp
Cá vàng bị bơi ngửa có chữa được không?
Nhiều trường hợp đỡ sau vài ngày nhịn ăn và đổi thức ăn, nhất là khi do ăn no hay táo bón. Cá bị lâu, bị nhiều lần hoặc có tổn thương bóng hơi thì có thể không hồi hẳn, nhưng vẫn sống được nếu chăm kỹ.
Cá vàng bị chổng mông là bệnh gì?
Chổng mông, chúi đầu là dấu hiệu rối loạn bóng hơi. Thường do ruột đầy thức ăn hoặc đầy hơi ép lên bóng hơi, hay gặp ở cá vàng thân tròn.
Cá vàng bị mất thăng bằng phải làm sao?
Nhịn ăn 1 đến 3 ngày, thay một phần nước sạch, giữ nhiệt độ ổn định. Sau đó cho ăn đậu Hà Lan bóc vỏ hoặc viên chìm ngâm mềm với lượng nhỏ.
Cá vàng bị lật bụng là sắp chết phải không?
Không hẳn. Cá lật bụng do bóng hơi vẫn có thể sống lâu nếu được chăm đúng. Cá lật bụng kèm thở yếu, không phản ứng, vảy dựng thì mới là tình trạng nặng.