Cá koi bị lồi mắt là khi nhãn cầu bị đẩy ra ngoài do có dịch hoặc khí tích phía sau mắt. Chỉ một mắt lồi thường do va đập, cá nhảy hoặc bị cá khác húc. Cả hai mắt cùng lồi thường là dấu hiệu bệnh toàn thân, hay gặp nhất là nhiễm khuẩn khi nước kém. Việc làm trước là cách ly cá, cải thiện nước và theo dõi các dấu hiệu khác như vảy dựng, bụng phình.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân có thể | Việc làm trước | Khi nào lo |
|---|---|---|---|
| Một mắt lồi, mắt kia bình thường | Chấn thương, va đập | Cách ly, giữ nước sạch | Khi mắt đục, loét |
| Hai mắt lồi, cá vẫn ăn | Nước kém, nhiễm khuẩn sớm | Thay nước, kiểm tra amoniac | Sau 1 tuần không đỡ |
| Mắt lồi kèm vảy dựng, bụng phình | Nhiễm khuẩn toàn thân | Cách ly, thuốc trị khuẩn | Nên hỏi ngay |
| Mắt lồi có bọt khí trong mắt | Nước quá bão hoà khí | Kiểm tra máy bơm, đường ống | Khi nhiều cá cùng bị |
| Mắt lồi, đục trắng | Nhiễm khuẩn, tổn thương giác mạc | Cách ly | Khi mắt vỡ hoặc loét |
Nguyên nhân cá koi bị lồi mắt
Nhiễm khuẩn
Cẩm nang Thú y Merck liệt kê mắt to lồi là một trong các dấu hiệu của nhiễm vi khuẩn Aeromonas và các vi khuẩn gần nó, cùng với chấm máu, loét, vây rách và bụng tích dịch. Vi khuẩn làm viêm, dịch dồn vào vùng sau mắt và đẩy mắt ra.
Chấn thương
Koi hay nhảy khi hoảng, dễ va vào thành hồ, đá, ống lọc. Khi vớt bằng vợt thô hoặc vận chuyển, mắt cũng dễ bị va đập. Trường hợp này thường chỉ một bên mắt.
Nước kém
Amoniac, nitrit cao kéo dài làm cá yếu, dễ nhiễm khuẩn. Nhiều cá trong hồ cùng lồi mắt thường cho thấy vấn đề ở nước.
Khí quá bão hoà
Máy bơm hút phải không khí qua chỗ hở, nước giếng khoan bơm thẳng vào hồ có thể chứa khí quá bão hoà. Khí thoát ra thành bọt nhỏ trong mô, có khi thấy ngay trong mắt hoặc vây.
Cách kiểm tra
- Nhìn cá từ trên xuống và nhìn ngang. So hai mắt với nhau và với cá khác cùng hồ.
- Đếm số cá bị. Một con, một mắt thì nghĩ đến chấn thương. Nhiều con thì nghĩ đến nước hoặc bệnh.
- Tìm dấu hiệu đi kèm: vảy dựng, bụng phình, chấm đỏ, loét, bỏ ăn.
- Soi kỹ mắt: có bọt khí, đục trắng hay rỉ máu không.
- Đo amoniac, nitrit, pH của hồ.
Cách xử lý cá koi bị lồi mắt
- Cách ly cá. Dùng bể hoặc thùng lớn, có sục khí, không có vật sắc. Đậy lưới để cá không nhảy ra. Cá lồi mắt dễ va đập làm mắt tổn thương thêm.
- Dùng nước sạch. Nước cách ly lấy từ hồ nếu hồ đang ổn, hoặc nước đã khử clo cùng nhiệt độ.
- Cải thiện nước hồ chính. Thay 20 đến 30% nước, kiểm tra lọc, tăng sục khí.
- Theo dõi 3 đến 5 ngày với ca chấn thương. Lồi mắt do va đập thường giảm dần khi nước sạch.
- Dùng thuốc với ca nghi nhiễm khuẩn. Thuốc trị khuẩn cho cá cảnh ở tiệm cá thường chứa kanamycin, oxytetracycline hoặc nitrofurazone. Làm đúng hướng dẫn trên bao bì, không tự đặt liều, không trộn nhiều loại.
- Muối và muối Epsom. Một số người nuôi dùng muối hột không i-ốt hoặc muối Epsom trong bể cách ly để giúp giảm sưng. Đây là kinh nghiệm trong giới chơi, nên hỏi người thạo về nồng độ trước khi dùng.
- Cho ăn ít. Thức ăn dễ tiêu, vớt phần thừa.
Mắt có trở lại bình thường không
- Lồi do chấn thương: thường xẹp sau vài ngày đến vài tuần.
- Lồi do nhiễm khuẩn: có thể xẹp khi bệnh được kiểm soát, nhưng một số cá bị đục mắt hoặc giảm thị lực vĩnh viễn.
- Mắt đã vỡ hoặc mất: vết thương có thể liền, cá vẫn sống và ăn được nếu được chăm kỹ.
Khi nào cần hỏi người thạo bệnh cá
- Hai mắt lồi kèm vảy dựng, bụng phình.
- Mắt rỉ máu, đục trắng, có dấu hiệu sắp vỡ.
- Cá bỏ ăn, nằm đáy.
- Nhiều cá cùng bị trong vài ngày.
Câu hỏi thường gặp
Cá koi bị lồi mắt phải làm sao?
Cách ly cá vào thùng có sục khí, không có vật sắc. Thay nước và kiểm tra lọc của hồ chính. Nếu nghi nhiễm khuẩn thì dùng thuốc trị khuẩn đúng hướng dẫn trên bao bì.
Cá koi bị lồi mắt là bệnh gì?
Lồi mắt không phải một bệnh riêng mà là dấu hiệu. Hai mắt lồi thường do nhiễm khuẩn hoặc nước kém, một mắt lồi thường do chấn thương.
Cá koi bị đục mắt có liên quan đến lồi mắt không?
Có thể. Nhiễm khuẩn vùng mắt vừa gây lồi vừa gây đục. Đục mắt đơn thuần cũng hay gặp khi nước bẩn hoặc cá bị trầy mắt.
Cá koi bị nổ mắt có sống được không?
Nhiều cá vẫn sống khi một mắt bị vỡ, nếu vết thương không nhiễm trùng. Giữ nước thật sạch, cách ly đến khi vết thương liền.