Cá koi bị đỏ mình, nổi gân máu ở vây hoặc có chấm đỏ dưới da thường là dấu hiệu nhiễm khuẩn, phổ biến nhất là nhóm vi khuẩn Aeromonas. Vi khuẩn này có sẵn trong hồ, chỉ gây bệnh khi cá yếu do nước kém, thiếu oxy, nhiệt độ thay đổi, mật độ quá dày hoặc cá bị thương. Việc làm trước là kiểm tra nước, thay một phần nước và tăng sục khí. Cá có vết loét hay đỏ lan rộng thì cách ly và dùng thuốc theo đúng hướng dẫn trên bao bì.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân có thể | Việc làm trước | Khi nào hỏi người thạo |
|---|---|---|---|
| Gân máu ở vây, cá vẫn ăn | Nước kém, stress | Thay nước, kiểm tra amoniac | Sau 3 đến 5 ngày không đỡ |
| Đỏ ửng cả mảng da | Nhiễm khuẩn, bỏng amoniac | Thay nước, tăng sục khí | Khi lan nhanh |
| Chấm đỏ kèm cá cọ mình | Ký sinh trùng làm trầy da | Soi da, xử lý ký sinh | Khi nhiều cá cùng bị |
| Vết loét viền đỏ | Nhiễm khuẩn Aeromonas | Cách ly, thuốc trị khuẩn | Nên hỏi ngay |
| Đỏ mình, bụng phình, vảy dựng | Nhiễm khuẩn toàn thân | Cách ly | Nên hỏi ngay |
Vì sao koi bị đỏ mình
Theo Cẩm nang Thú y Merck, Aeromonas salmonicida là tác nhân của bệnh loét ở cá vàng và là bệnh quan trọng ở koi. Ở dạng cấp, cá xuất huyết ở vây, đuôi, cơ và mang. Ở dạng mạn, vùng sưng đỏ trên cơ chuyển thành vết loét sâu. Cẩm nang cũng nêu mức độ bệnh phụ thuộc nhiều vào oxy thấp, chất lượng nước kém, cá bị vận chuyển hay bị thương.
Những tình huống hay gặp ở hồ koi Việt Nam:
- Chuyển mùa, nhiệt độ ngày đêm chênh lệch lớn.
- Mưa lớn làm nước hồ ngoài trời thay đổi đột ngột.
- Mật độ cá dày, lọc không đủ sức.
- Mới thả thêm cá mua về chưa cách ly.
- Cá bị trầy khi vớt, vận chuyển hoặc do rận cá, trùng mỏ neo bám.
- Lọc mới vệ sinh quá kỹ, mất vi sinh, amoniac tăng.
Cách kiểm tra
- Đo nước. Amoniac và nitrit nên bằng 0. pH ổn định, không dao động mạnh giữa sáng và chiều.
- Xem sục khí. Cá đớp khí trên mặt nước vào sáng sớm là dấu hiệu thiếu oxy.
- Nhìn từ trên xuống. Phân biệt đỏ của hoa văn với đỏ ửng lan trên vùng da trắng.
- Tìm ký sinh trùng. Rận cá dẹt tròn bám trên da. Trùng mỏ neo là sợi nhỏ cắm vào thân. Cá cọ mình, nhảy lên khỏi mặt nước là dấu hiệu nghi ký sinh.
- Đếm số cá bị. Một con bị thường do chấn thương. Nhiều con cùng bị là do nước hoặc bệnh lây.
Cách xử lý cá koi bị đỏ mình
- Thay 20 đến 30% nước. Dùng nước đã khử clo, nhiệt độ gần bằng nước hồ. Với hồ lớn, thay nhiều lần trong tuần thay vì thay một lần quá nhiều.
- Tăng sục khí. Bật thêm máy sục, tăng dòng chảy ở mặt nước, nhất là ban đêm.
- Giảm hoặc ngừng cho ăn 2 đến 3 ngày. Cá bệnh tiêu hoá kém, thức ăn thừa làm nước xấu thêm.
- Kiểm tra lọc. Không rửa sạch toàn bộ vật liệu lọc cùng lúc. Rửa từng phần bằng nước hồ để giữ vi sinh.
- Xử lý ký sinh trùng nếu có. Gỡ trùng mỏ neo và rận, rồi xử lý cả hồ. Thuốc trị ký sinh phổ biến ở tiệm cá có loại chứa formalin, xanh methylen, malachite green hoặc các hoạt chất trị giáp xác. Làm đúng hướng dẫn trên bao bì.
- Cách ly cá có vết loét. Bể cách ly có sục khí, sưởi nếu trời lạnh. Thuốc trị khuẩn cho cá cảnh thường chứa kanamycin, oxytetracycline hoặc nitrofurazone. Dùng đúng lượng và số ngày ghi trên bao bì, không tự tăng liều. Cẩm nang Merck lưu ý cần xét nghiệm để biết kháng sinh nào còn tác dụng, vì vi khuẩn có thể đã kháng thuốc.
- Muối hột. Nhiều người nuôi koi dùng muối không i-ốt trong bể cách ly để giảm stress và hỗ trợ cá giữ cân bằng nước qua vết thương. Hỏi người thạo koi về nồng độ phù hợp với cá và cây trong hồ.
Khi nào cần hỏi người thạo bệnh cá
- Vết loét sâu, lan rộng hoặc có nhiều vết.
- Cá bỏ ăn, đứng im một góc, nằm đáy.
- Vảy dựng, bụng phình, mắt lồi.
- Cá chết rải rác trong vài ngày.
- Đã dùng thuốc đủ liệu trình không đỡ.
Các trại koi và cửa hàng koi lâu năm thường có người xử lý bệnh, một số nơi làm được soi nhớt dưới kính hiển vi để tìm ký sinh trùng. Khi mang mẫu hoặc gửi ảnh, kèm số đo nước và thời điểm bắt đầu có dấu hiệu.
Cách phòng
- Cá mới mua cách ly 2 đến 3 tuần.
- Không thả quá dày so với sức lọc.
- Kiểm tra amoniac, nitrit định kỳ, nhất là khi chuyển mùa.
- Sục khí đủ, đặc biệt đêm nóng.
- Vớt cá bằng túi hoặc chậu thay vì vợt thô.
Câu hỏi thường gặp
Cá koi bị đỏ mình phải làm sao?
Thay một phần nước, tăng sục khí, giảm ăn và kiểm tra ký sinh trùng. Cá có vết loét thì cách ly và dùng thuốc trị khuẩn đúng hướng dẫn trên bao bì.
Cá koi bị chấm đỏ là bệnh gì?
Chấm đỏ dưới da thường là xuất huyết do nhiễm khuẩn hoặc do nước kém. Chấm đỏ ở chỗ cá bị rận hay trùng mỏ neo bám là vết thương do ký sinh.
Cá koi bị nổi gân máu có nguy hiểm không?
Gân máu ở vây là dấu hiệu sớm, cá thường hồi phục khi nước được cải thiện. Nếu gân máu lan rộng, kèm bỏ ăn hoặc loét thì cần xử lý như nhiễm khuẩn.
Cá koi bị tuột nhớt đỏ mình là sao?
Tuột nhớt kèm đỏ mình cho thấy da cá bị tổn thương do nước xấu hoặc ký sinh trùng, vi khuẩn dễ xâm nhập. Cần kiểm tra nước và soi ký sinh ngay.