Cá betta bị túm đuôi là khi vây đuôi và các vây khác cụp sát vào thân, không xoè ra như bình thường. Đây là dấu hiệu cá đang khó chịu, phổ biến nhất do nước bẩn, nước lạnh hoặc cá bị sốc sau khi thay nước. Nếu kèm cọ mình, lớp bụi trên da hay đuôi rách thì có thể do ký sinh trùng hoặc nhiễm khuẩn. Việc làm trước là đo nhiệt độ, thay một phần nước sạch và quan sát thêm 1 đến 2 ngày.
| Dấu hiệu đi kèm | Nguyên nhân có thể | Việc làm trước | Khi nào cần hỏi người thạo |
|---|---|---|---|
| Chỉ túm đuôi, vẫn ăn | Nước lạnh, nước bẩn | Chỉnh nhiệt độ, thay 25% nước | Sau 2 đến 3 ngày không đỡ |
| Túm đuôi ngay sau thay nước | Sốc nhiệt, sốc clo | Kiểm tra nhiệt độ, khử clo | Khi cá nằm đáy, thở gấp |
| Túm đuôi, cọ mình, da có bụi vàng | Ký sinh trùng (bệnh nhung) | Cách ly, che tối, dùng thuốc trị ký sinh | Khi lan sang cá khác |
| Túm đuôi, mép đuôi đen hoặc rách | Thối đuôi do khuẩn | Cách ly, thay nước, thuốc trị khuẩn | Khi phần thối lan vào gốc đuôi |
| Túm đuôi, bụng phình, vảy dựng | Nhiễm khuẩn nặng | Cách ly ngay | Nên hỏi ngay |
Nguyên nhân cá betta bị túm đuôi
Nước lạnh
Betta là cá nhiệt đới. Tài liệu của Đại học Florida (UF/IFAS) nêu betta ưa nước khoảng 24 đến 28 độ C. Ở miền Bắc từ tháng 11 đến tháng 3, nước bể không sưởi có thể xuống dưới 20 độ. Cá lạnh sẽ cụp vây, lười bơi, ăn ít.
Nước bẩn
Thức ăn thừa và phân phân huỷ tạo ra amoniac. Bể nhỏ không lọc chỉ vài ngày không thay nước là amoniac đã tăng. Cá sẽ túm đuôi trước khi có các dấu hiệu nặng hơn.
Sốc nước
Thay quá nhiều nước một lúc, nước mới lạnh hơn hoặc còn clo làm cá sốc. Cá thường túm đuôi, nằm im, có khi mất màu trong vài giờ đầu.
Ký sinh trùng
Bệnh nhung (velvet) làm da cá có lớp bụi vàng hoặc màu gỉ sắt, nhìn rõ khi soi đèn pin nghiêng. Bệnh đốm trắng thì thấy các chấm trắng như hạt muối. Cá bị ký sinh thường cọ mình vào đá, cây.
Nhiễm khuẩn và thối đuôi
Đuôi túm kèm mép đuôi đen, trắng đục hoặc rách tua là dấu hiệu thối đuôi. Bệnh xảy ra khi nước bẩn lâu ngày.
Cách kiểm tra nguyên nhân
- Đo nhiệt độ nước bằng nhiệt kế. Nếu dưới 24 độ, nguyên nhân gần như chắc là nước lạnh.
- Nhớ lại lần thay nước gần nhất. Quá 1 tuần với bể không lọc là quá lâu.
- Soi đèn pin nghiêng lên thân cá trong phòng tối để tìm lớp bụi vàng.
- Xem kỹ mép đuôi: đen, trắng, rách hay lành.
- Xem cá có cọ mình, thở gấp, bơi sát mặt nước không.
Cách xử lý cá betta bị túm đuôi
Khi do nước lạnh hoặc nước bẩn
- Lắp sưởi có rơ le, chỉnh về khoảng 26 độ. Tăng từ từ, không tăng vọt vài độ trong một giờ.
- Thay 25 đến 30% nước bằng nước đã khử clo, cùng nhiệt độ với nước bể.
- Hút cặn đáy, vớt thức ăn thừa.
- Giảm lượng ăn trong 2 đến 3 ngày.
- Theo dõi. Đuôi thường xoè lại sau 1 đến 3 ngày nếu đúng nguyên nhân.
Khi do sốc nước
- Không thay thêm nước ngay.
- Giữ nhiệt độ ổn định, tắt bớt đèn cho cá nghỉ.
- Không cho ăn trong ngày đầu.
- Lần sau thay nước ít hơn, pha nước mới cho bằng nhiệt độ nước cũ.
Khi do ký sinh trùng hoặc khuẩn
- Cách ly cá sang bể riêng có sưởi.
- Với bệnh nhung, che tối bể vì ký sinh trùng này cần ánh sáng.
- Dùng thuốc phù hợp. Thuốc trị ký sinh ở tiệm cá thường chứa xanh methylen, malachite green hoặc hợp chất đồng. Thuốc trị khuẩn thường chứa kanamycin, nitrofurazone hoặc tetracycline. Làm đúng hướng dẫn trên bao bì, không tự đặt liều.
- Thay nước theo lịch hướng dẫn của thuốc.
Khi nào cần hỏi người thạo bệnh cá
- Cá bỏ ăn quá 3 ngày.
- Nằm đáy, thở gấp, bơi lảo đảo.
- Đuôi thối lan dần về phía thân.
- Vảy dựng, bụng phình.
- Nhiều con trong bể cùng bị.
Tiệm cá lâu năm hoặc nhóm chơi betta có kinh nghiệm thường nhận ra bệnh qua ảnh và video. Chụp rõ đuôi, thân và ghi kèm nhiệt độ nước.
Cách phòng túm đuôi
- Giữ nước 24 đến 28 độ, có sưởi vào mùa lạnh.
- Thay 20 đến 30% nước mỗi tuần, cùng nhiệt độ.
- Không để cây nhựa sắc cạnh làm rách đuôi.
- Cho ăn vừa đủ, vớt phần thừa.
- Cá mới mua cách ly trước khi thả chung.
Câu hỏi thường gặp
Cá betta bị túm đuôi phải làm sao?
Đo nhiệt độ trước, nếu lạnh thì lắp sưởi và nâng từ từ lên khoảng 26 độ. Thay 25 đến 30% nước sạch cùng nhiệt độ. Nếu có dấu hiệu ký sinh hay thối đuôi thì cách ly và dùng thuốc theo hướng dẫn trên bao bì.
Cá betta bị cụp đuôi có sao không?
Cụp đuôi thoáng qua sau khi thay nước hay đổi bể thường không đáng lo. Nếu cụp liên tục vài ngày thì cá đang có vấn đề về nước hoặc sức khoẻ, cần kiểm tra.
Cá betta bị dính đuôi có phải túm đuôi không?
Dính đuôi và túm đuôi là cách gọi khác nhau của cùng hiện tượng: các tia vây ép sát lại thay vì xoè ra. Cách tìm nguyên nhân và xử lý giống nhau.
Cá betta bị túm lắc là gì?
Túm lắc là khi cá vừa cụp vây vừa lắc thân tại chỗ như bơi mà không đi. Hiện tượng này hay gặp ở cá bị sốc nước hoặc nước kém chất lượng, cần kiểm tra nước ngay.