Cá koi bị nấm trắng thường là nấm thuỷ mi (Saprolegnia), mọc thành búi sợi trắng mềm như bông trên vết thương, trầy xước hoặc chỗ da bị tổn thương. Nhưng không phải mảng trắng nào cũng là nấm. Mảng trắng xám phẳng như nhung ở miệng, mép vây hay hình yên ngựa trên lưng thường là bệnh columnaris do vi khuẩn, lây nhanh và nguy hiểm hơn. Hai bệnh trị bằng thuốc khác nhau, nên cần phân biệt trước khi dùng thuốc. Cả hai đều gặp ở cá vàng, betta và nhiều cá cảnh khác.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân có thể | Việc làm trước | Khi nào lo |
|---|---|---|---|
| Búi sợi trắng bồng bềnh trên vết thương | Nấm thuỷ mi | Cách ly, thuốc trị nấm | Khi búi lan rộng |
| Mảng trắng xám phẳng ở miệng | Columnaris (khuẩn) | Cách ly, thuốc trị khuẩn | Nên xử lý ngay |
| Mảng nhạt hình yên ngựa trước vây lưng | Columnaris | Cách ly, hạ bớt nhiệt | Nên xử lý ngay |
| Trứng trắng đục phủ sợi | Trứng hỏng bị nấm | Vớt bỏ trứng hỏng | Không đáng lo cho cá lớn |
| Chấm trắng nhỏ như hạt muối | Bệnh đốm trắng | Xử lý như bệnh đốm trắng | Khi lan nhanh |
Nấm thuỷ mi là gì
Saprolegnia là một loại thuỷ mi. Tuy hay được gọi là nấm, về mặt sinh học nó gần với tảo nâu hơn là nấm thật. Nó có sẵn trong hầu hết nguồn nước ngọt, sống bằng xác hữu cơ như thức ăn thừa, trứng hỏng, cá chết. Nó chỉ mọc trên cá sống khi da cá có chỗ tổn thương hoặc cá yếu.
Dấu hiệu dễ nhận: búi sợi trắng hoặc xám, mềm, bồng bềnh trong nước như bông gòn. Lâu ngày búi bám bẩn thành màu nâu hoặc xanh.
Columnaris khác nấm ở đâu
Columnaris do vi khuẩn Flavobacterium columnare. Theo mô tả trong các tài liệu bệnh cá, columnaris tạo mảng trắng xám phẳng như nhung dán lên da, hay bắt đầu ở miệng, mép vây, mang, có khi thành mảng nhạt hình yên ngựa trước vây lưng. Người nuôi hay gọi là bệnh trắng miệng hay nấm miệng, dù không phải nấm.
Điểm khác quan trọng:
- Nấm thuỷ mi thường mọc trên mô chết hoặc vết thương có sẵn. Columnaris tấn công cả mô sống.
- Columnaris lây nhanh hơn, có thể giết cá trong vài ngày, nhất là khi nước ấm.
- Thuốc trị nấm không diệt được vi khuẩn columnaris. Trị nhầm là mất thời gian quý.
Vì sao cá bị nấm trắng
- Da trầy do vợt, vận chuyển, va đập, bị cá khác cắn.
- Ký sinh trùng như rận, trùng mỏ neo làm rách da.
- Nước lạnh, cá chậm lành vết thương. Nấm thuỷ mi hay gặp vào mùa lạnh.
- Nước bẩn, nhiều chất hữu cơ, thức ăn thừa.
- Columnaris hay bùng khi nước ấm, cá đông, oxy thấp.
Cách kiểm tra
- Nhìn kỹ hình dạng: sợi bồng bềnh hay mảng phẳng.
- Xem vị trí: đúng chỗ vết thương, hay ở miệng, mép vây, lưng.
- Theo dõi tốc độ: columnaris lan rõ rệt trong 12 đến 24 giờ.
- Xem các cá khác: nhiều con cùng bị trong thời gian ngắn thì nghĩ tới columnaris.
Cách trị nấm thuỷ mi
- Cách ly cá bệnh. Bể có sục khí, nước sạch cùng nhiệt độ.
- Nâng nhiệt nhẹ. Nước ấm hơn giúp cá lành vết thương nhanh. Với koi và cá vàng, giữ khoảng 22 đến 25 độ, nâng từ từ.
- Dùng thuốc trị nấm. Thuốc ở tiệm cá thường chứa xanh methylen, malachite green hoặc hợp chất tương tự. Làm đúng hướng dẫn trên bao bì, không tự đặt liều.
- Muối. Nhiều người nuôi koi dùng muối không i-ốt trong bể cách ly để hỗ trợ. Hỏi người thạo về nồng độ phù hợp.
- Xử lý nguyên nhân. Vết thương do ký sinh thì trị ký sinh. Nước bẩn thì thay nước, hút đáy.
Cách xử lý columnaris
- Cách ly ngay và theo dõi cá còn lại.
- Không nâng nhiệt. Columnaris phát triển mạnh khi nước ấm. Giữ nhiệt ổn định, không để nóng.
- Tăng sục khí, thay nước.
- Dùng thuốc trị khuẩn. Thuốc cho cá cảnh thường chứa kanamycin, oxytetracycline hoặc nitrofurazone. Dùng đúng lượng và số ngày ghi trên bao bì.
- Khử trùng dụng cụ như vợt, xô dùng cho bể bệnh, không dùng chung với bể khỏe.
Nấm trên trứng cá
Trứng không thụ tinh chuyển trắng đục và bị nấm phủ trong 1 đến 2 ngày, rồi lan sang trứng tốt bên cạnh. Vớt bỏ trứng hỏng bằng ống hút. Người nuôi cá vàng hay nhỏ xanh methylen vào bể ấp theo hướng dẫn của sản phẩm để hạn chế nấm.
Khi nào cần hỏi người thạo bệnh cá
- Mảng trắng ở miệng lan nhanh, cá không ăn được.
- Nhiều cá cùng bị trong 1 đến 2 ngày.
- Nấm lan vào mang, cá thở gấp.
- Đã trị đủ đợt theo bao bì mà không đỡ.
Câu hỏi thường gặp
Cá koi bị nấm xử lý như thế nào?
Cách ly cá, giữ nước sạch, nâng nhiệt nhẹ và dùng thuốc trị nấm theo đúng hướng dẫn trên bao bì. Đồng thời tìm nguyên nhân gây trầy da như ký sinh trùng hay va đập để xử lý.
Cá betta bị nấm bông gòn có chữa được không?
Có thể, nếu phát hiện sớm khi búi nấm còn nhỏ. Cách ly betta vào hộp nước sạch ấm khoảng 26 đến 28 độ và dùng thuốc trị nấm theo bao bì.
Cá vàng bị nấm trắng ở miệng là bệnh gì?
Mảng trắng ở miệng cá vàng thường là columnaris do vi khuẩn, không phải nấm. Bệnh cần thuốc trị khuẩn và xử lý nhanh vì lây mạnh.
Cá koi bị nấm đuôi phải làm sao?
Kiểm tra xem đuôi có rách hoặc thối trước đó không, vì nấm thường mọc trên đuôi đã tổn thương. Cách ly, thay nước và dùng thuốc trị nấm hoặc trị khuẩn tuỳ dấu hiệu.